De inkt is op?

Ik heb inmiddels weken geleden aan iemand de belofte gedaan dat ik een handgeschreven brief zou schrijven. Ergens vind ik het een welhaast romantisch idee, literair ook, om handgeschreven brieven te schrijven. Ik stelde me ook toen ik de belofte deed al voor dat ik, met mijn eigen vulpen, zin na zin op papier zou zetten. Letters die allen tezamen een lofrede op het leven zouden vormen. Ik zou mijn lezer toezingen over de schoonheid van het bestaan, over de donkere gaten in ons denken. Ik zou vooral alles schrijven dat me de laatste tijd zo moeilijk lukt.

Achter mijn bureau liep ik tegen de muren van mijn eigen denken. De vulling in mijn vulpen bleek leeg, en ook, geheel volgens de lijnen van mijn eigen metaforisch denken, bleek ik inktloos op het moment dat mijn pen het gelijnde papier raakte. Ik had geen boodschap. Een moment, deel ik met u op deze weblog, dat ik lichtelijk in paniek raakte. Een gebrek aan woorden, immers, had me, tot op dat moment, nog niet zo overweldigend overvallen.

Inmiddels ben ik al enkele weken in gesprek over een eventueel promoveren. De contouren van mijn onderzoek beginnen zich langzaam af te tekenen in mijn hoofd. Op papier heb ik daarentegen nog weinig. De inkt is op. Voor iemand die zo graag al zijn gedachten in woorden vangt een, maar dat zult u zich voor kunnen stellen, dramatische ontwikkeling. Mijn inkt is op.

Nu ben ik vaker uit dit soort gaten geklommen. Ik tel de momenten in mijn hoofd en concludeer dat ik minimaal eens in de twee jaar een dergelijke black-out heb. Doorgaans redden kaarsen me dan nog enigszins uit de duisternis. Terwijl ik dit schrijf realiseer ik me dat ik ook de kaarsen niet ontstoken krijg.

Mijn promotieonderzoek moet zich gaan richten op de rol van Social Media in relatie tot klassieke Nederlandse rituelen. Ik ben gevraagd me met name te richten op het kerstritueel. Een interessante keuze. Al sinds het schrijven van mijn bachelorthesis voel ik mij onredelijk bewogen juist door dat fenomeen: de kerst. Daarvoor had ik meer met Sinterklaas, wist Pasen me meer te boeien dan het zo verschrikkelijk commerciële kerstfeest. Met het schrijven van mijn thesis, een uiteenzetting over de transformatie van kerst, veranderde dat. Kerst is boven alle andere rituelen een ritueel dat aan beweging onderhevig is. De gebruiken van de afgelopen decennia variëren van kerststal en kerstsok, ik had het er ooit eerder eens over, tot het nieuw geboren gebruik om via Social Media de opgetuigde kerstboom met elkaar te delen. Binnen een feest waarbij juist dat ‘samen’ en dat ‘delen’ zo belangrijk is geworden, is uiteraard het nieuwe (virtuele) delen een vorm van vieren die om verdieping vraagt. Immers: in een tijd dat een belangrijk deel van onze communicatie via internet verloopt, is het buitengewoon interessant om te bekijken hoe wij onze online vrienden betrekken bij het meest elementaire feest van samenzijn.

Ja. Vroeger was kerst een geboortefeest, dat naar alle waarschijnlijkheid hoofdzakelijk vanwege zijn rol in de kerstening op het betreffende moment gevierd werd. Inmiddels is het verworden tot een heel ander feest, waarbinnen nog marginaal plaats is voor de geboorte van Jezus. Met name wanneer we bedenken dat de vleselijke geboorte van Jezus, zoals ik onlangs schreef, binnen de Christelijke traditie tot niet lang geleden verreweg inferieur is geweest aan zijn sterven (en wederopstanding), is de transformatie van dat kerstfeest geen hele heftige transformatie. Het is gewoon zo. Bij kerst is de afgelopen decennia meer en meer ruimte gekomen voor randverschijnselen, zoals bomen, cadeaus en familie etentjes. Logisch ook dat, bij een feest dat een steeds groter seculier karakter krijgt, ook andersgelovigen aanschuiven. Wanneer we bijvoorbeeld specifiek inzoomen op de islamitische gemeenschap vinden we op internet een breed scala aan discussiefora waar discussies over het kerstfeest terug te vinden zijn. Bij de meeste discussies voert een belangrijke vraag de boventoon: In hoeverre kan een moslim kerstfeest vieren? Een vraag die, wanneer we kerst als christelijk feest beschouwen, überhaupt nooit gesteld zou worden.

Wat al deze tekenen ons zeggen over de toekomst is moeilijk in te schatten. Het lijkt erop dat kerstmis steeds meer een familiefeest zal worden, dat associaties oproept als huiselijkheid. Deze beweging naar een basaal-sacrale dimensie is overigens geen opmerkelijke tendens, waar het kerstmis betreft. Historisch gezien kunnen we constateren dat, als sinds het ontstaan van deze viering, via allerlei gekerstende heidense rituelen, juist de tradtioneel kerkelijke dimensie haar intensiteit en geladenheid heeft verloren.

Resten twee belangrijke vragen:
-Hoe is de wisselwerking tussen de moderne social media en het oorspronkelijk zo traditionele kerst, dat inmiddels is verworden tot feest van gemeenschap?
en:
-Als ik eindelijk met dat onderzoek aan de slag mag, hoe zorg ik er dan voor dat, tijdens het schrijven, mijn inkt niet opraakt?