Ik ga niet schrijven wanneer en waar Oma geboren is, of hoe ze opa leerde kennen. Ik zou het gedeeltelijk verzinnen. En hoewel er weinig mensen zijn, zeker onder mijn lezers, die het hebben meegemaakt: ik zal jullie mijn gedachtespinsels besparen. Oma werd lang geleden geboren. Niet alleen was de gulden nog in omloop: Wilhelmina stond er zelfs nog op. De allereerste snelweg moest nog aangelegd worden.
Die jonge vrouw, die zij was, is oma voor mij nooit geweest. Ik kan me haar zo jong niet voorstellen. De tijd, het leven ook: ze vliegt voorbij. Zo ook voor mijn oma. Mijn oma werd oma. En ik herinner me de zaterdagen in Goirle, kaarten voor kleingeld aan de keukentafel, blikjes 3es bij de Edah, dikke erwtensoep.
Oma is voor mij altijd oma geweest. Oma Mientje. Ik was voor oma niet altijd Roel. Hoewel ze altijd wist wie ik was, noemde ze me regelmatig Coen, en later Ad. Ze mag mijn naam niet altijd goed hebben gehad, maar ze wist wie ik was. Als ze zei: ‘gij zet unne goeie.’ Wist ik dat het over mij moest gaan. Oma was niet vergeetachtig, ze had geen grijze gaten in haar geheugen. Ondanks allerlei ouderdoms-mankementen is haar dat lot goddank bespaard gebleven. Ze werd 92 jaar met de bingo-kaart in de hand. Ook op haar ziekbed bij tijden nog gevat en licht gebrand.
En oma was religieus. Ondanks het feit dat ze soms mopperde op de kerk, en soms mijmerde over een God die haar man zo vroeg had afgenomen, sprak ze met grote eerbied over de heilige moeder. Het past bij haar generatie: het diepgewortelde geloof dat aan de randjes weliswaar slijt, soms wat wankelt, maar nooit echt omvalt.
Eens in de zoveel tijd gaf ze me een heiligbeeld, of een gruwelijk kitscherig lijstje met flikkerende lampjes welke een prent van de gezalfde moeten benadrukken. Oma bouwde mijn studeerkamer vol. Ze is er nooit geweest, maar alle beeldjes en lijstjes fluisteren haar naam. Zij zal daar niet snel vergeten worden.
De afgelopen weken waren vreemd. Want bij oma kwam je nooit zonder het over bingo te hebben. Dat was het enige dat ze nog had, zei ze weleens, om vervolgens uitgebreid te vertellen dat ze al weken niks had gewonnen, en wie er dan wel hadden gewonnen, en met hoeveel kaarten die meespeelden.
De laatste weken was dat anders. Oma was niet spraakzaam. Sliep veel en werd slechter verstaanbaar als ze al sprak. Ze vermagerde nog verder. Ze werd breekbaar. En dat was ze eigenlijk tot dat moment nauwelijks ooit geweest. Ondanks het feit dat ze al jaren riep dat het haar laatste jaar was. Ondanks het feit dat ze er misschien al wel een tijdje een beetje klaar mee was: met dat oneerlijke leven waarin haar zoon een onnodige lijdensweg niet bespaard bleef. Ze bleef toch onkreukbaar. Ze bleef toch de krachtige vrouw die vroeg opstond om de keuken te poetsen. Ze bleef toch oma.
Tot een paar weken geleden. En ik herinner me hoe ik, enkele weken geleden, stille getuige was van een van de meest dramatische, oprecht ontroerendste momenten die ik in mijn leven ooit heb meegemaakt: het afscheid tussen zussen. Hoe de laatste twee van het gezinnetje Stabel elkaars hand vastpakten om zich allebei te realiseren dat de tocht van het leven op haar einde is. Tranen tussen zussen. Ik legde de zussen ooit vast in betere tijden, bij ome Ad en ome Leon thuis, en ik realiseerde me nu, tijdens dit intieme moment tussen twee zussen, dat dit het slotakkoord was. Het muziekstuk van een gezin op haar einde. Zoals ook de gezinnen van de volgende generatie hun einde zullen kennen. De vergankelijkheid van het leven: het is het drama van het menselijk bestaan. Alle liefde, alle toppen van het leven: ze worden uiteindelijk afgesloten met het aller diepste, meest donkere en meest definitieve eindstation. Dan liever fluister ik mezelf in dat het een tussenstation is. En dat op het volgende station Opa en Oma weer samen zijn. Op een dekentje op een zandduin, zoals ik ze altijd voor me zie.
Oma: je kaart is vol. En in plaats van bingo en een stapel handdoeken, krijg je de eeuwige rust. En ik zou graag zeggen dat ik daar in kan berusten en dat je hem verdiend hebt. Maar eigenlijk had ik je liever nog een paar jaar bij me gehad. Dat klinkt verwend, realiseer ik me. Mijn oma is 92 jaar geworden. Er zijn mensen, waaronder nota bene een van oma’s zussen, die nog geen zestig worden. Er zijn mensen, ik roep Ome Stef in herinnering of Arnold, die nog voor het afroepen van de eerste bal weggeroepen worden. Maar oma, mijn oma: ze had 100 moeten worden. Ze had nog ooit mijn kind in haar handen moeten houden en er net zo trots naar moeten kijken als naar al haar andere achterkleinkinderen.
Dat zal niet meer gaan gebeuren. Maar ondanks het feit dat de trein inmiddels is vertrokken, van hier naar die ene zandduin, zal mijn oma altijd mijn oma zijn. Ik besta omdat zij bestaan heeft. Ik ben omdat zij was. En bij iedere speculaaskoek die ik eet, voor de rest van mijn leven, zal ik aan haar denken. Bij ieder afscheid dat nog volgt, zal oma ook altijd even in mijn gedachte zijn. Dankjewel voor de fantastische jaren, oma. Dankjewel dat je mijn oma was.
Bedankt voor je mooie woorden, broer.
Nu weer na het lezen met tranen in mijn ogen, want ook ik zie de zandduin weer voor me !
Mooi Roel! Grt. Matthieu
Roel of de hemel er is weet ik niet,anders is jou oma zeker daar, maar dat zij voor haar leven hier, geeerd is. door jou is in iedergeval zeker waar, mooi ,gedaan groet kees.