Nu Sinterklaas weer vertrokken is, en het pakpapier weer is opgehaald, worden weer massaal de bomen in huis gehaald. De wortels van het feest dat inmiddels een belangrijk deel van de maand december beslaat zijn weliswaar een groter punt van discussie dan dat bij het 5 december spektakel het geval is: de wortels van de boom zijn dat niet. “Met kluit of zonder kluit?” hoor ik de man waar wij sporadisch onze bomen vroeger kochten nog vragen. Waar wij hem dit jaar halen, staan alleen kluitloze boompjes op ons te wachten. Het houten kruis, hoe een heerlijke verwijzing naar de omega bij het alfafeest, mogen we zelf regelen. Wij stellen het dit jaar met een bak, speciaal gemaakt om kluitloze bomen toch rechtop in de kamer te kunnen zetten. Het feest is begonnen.
En terwijl ik me een namiddag stort op een, uiteindelijk mislukte, missie om de boom kaarsrecht in de kamer te zetten, realiseer ik me hoe snel het kerstfeest zich heeft ontwikkeld. Naast het feest an sich, is ook het schrijven over die transformatie ervan inmiddels tot ritueel verworden. Ook 2011 gaat wat dat betreft niet stilletjes voorbij.
Waar mijn ouders zich de uitgesproken sacraliteit van het feest nog kunnen herinneren, is kerst inmiddels verworden tot een openbaar feest, zonder eigenaar en zonder religieus of transcendent doel. Een feest dat zich niet meer zozeer richt op de geboorte van Jezus, maar veel meer dan dat een feest is geworden waar mensen het samenzijn vieren. Warmte en gezelligheid vieren de boventoon in, in ieder geval spreekwoordelijk, de koudste maand van het jaar. Daarbij spelen kaarsjes nog altijd een rol, maar het is geen spirituele rol. Ze spelen een rol omdat kaarsjes nou eenmaal gezellig zijn. Ze zijn gezellig en warm. Bij uitstek symbolen voor dit familiefeest dus.
Daarnaast is er op de internationale markt van rituelen, naast het zo plots opstekende Halloween, nog een ander fenomeen naar Nederland ‘geïmporteerd’. Er is immers niks mooiers dan het, weliswaar opgelegde, beeld van pakjes onder die nordmann-spar. En daarbij horen uiteraard alle symbolen die in al die Amerikaanse series, in al die coca cola reclames, ook voorbij schieten. Dikke mannen in rode pakken, met grote bellen, sokken bij de open haard.
Als ik het touwtje van een van de laatste kerstballen met moeite langs de naalden van de boom trek, realiseer ik me hoe zelfs op kerstavond de kerk nog maar een marginale rol vervult. Time flies.