2012. Voor sommige mensen het allerlaatste jaar dat de mensheid bestaat. Misschien is het dat wel. Met de kennis die ik bezit, is het logischer om te veronderstellen dat er ook een 2013 komt. Want de Maya hebben zich niet bezig gehouden met een ‘einde der tijden’. Sterker nog: er is maar één plek op de wereld waar de Maya ooit schreven over 21 december 2012. Die tekst geeft niet aan dat er einde op komst is. Sterker nog: op het betreffende paneel is geen enkele verwijzing naar een apocalyps of spirituele verandering te vinden. Het is slechts een punt in de kalender waarop de dertiende bak’tun compleet zal zijn. De telling gaat daarna gewoon verder. Veel van de hedendaagse Maya zijn niet eens op de hoogte van het 2012-fenomeen. Het jaar heeft voor hen geen bijzondere betekenis. Het 2012-fenomeen lijkt daarmee geadopteerd te zijn door newage-bewegingen die er buitengewoon veel waarde aan toekennen. De grap wil dat er Maya inscripties bekend zijn die verwijzen naar gebeurtenissen die, omgerekend, tot ver na 4000 nC plaats moeten vinden (4772 nC bijvoorbeeld). Inscripties die door dezelfde newage-bewegingen opportunistisch worden doodgezwegen.
2012 begon niettemin met een onheilspelend geluid. De universiteit van Delft zou haar leerprogramma aan gaan passen, omdat veel van haar studenten het tempo niet kan bijbenen. Uiteraard ligt het wat genuanceerder. Zo claimt de universiteit zelf, in een wat al te mager uitgelicht bericht op hun eigen website, dat de kwaliteit van het onderwijs wat hen betreft ‘heilig’ is. Tegelijkertijd houden ze wel, zo staat in hetzelfde bericht te lezen, hun curriculum tegen het licht, omdat een vijfjarige opleiding wel ‘binnen vijf jaar te halen moet zijn’. Een kritische lezer kan precies datgene lezen dat uiteindelijk de Volkskrant haalde. Zoals Wouter Verbeek, de vicevoorzitter van de Delftse studentenvakbond werd aangehaald: “Het schaven aan en het schrappen van vakken maakt de studie minder waard. Er zullen minder goede ingenieurs afstuderen.”
Kwaliteitsverlies van de academische opleiding. Maar hoe opmerkelijk is dat? Ik weet dat ik in mijn studietijd op bepaalde momenten vakken in deeltijd volgde, met de deeltijdstudenten dus, en bemerkte dat die vakken minder zwaar werden beoordeeld. Het instapniveau was lager en, ongetwijfeld gedeeltelijk onbewust, besloten bepaalde docenten bij die tentamens hun beoordeling ook aan te passen. Soms was dat in het kader van de colleges heel logisch: als het tempo lager ligt, en je bepaalde zaken niet kunt doceren, moet je welhaast je beoordeling daaraan aanpassen. Al is het maar omdat je iets niet kunt tentamineren, dat je niet onderwezen hebt.
Toentertijd, het was 2007, schreef ik een korte uiteenzetting over het intellectueel faillissement van de universiteit. Niet van mijn eigen Alma Mater, maar van de universiteit als overstijgende entiteit. Een fenomeen, een dinosaurus, dat met uitsterven bedreigd werd. Dat uitsterven lijkt met de insteek van de Delftse Universiteit beslecht. Als een kever waarvan het doodtrappen van de allereerste uiteindelijk de opmaat is naar het sterven van de allerlaatste. Een einde van een wereld waarin wij wetenschappers opleiden opdat zij weten, leren weten of het weten bediscussiëren.
Wat mij betreft maakt ook Wouter Verbeek, hij wiens naam wij niet meer zullen noemen, een kapitale denkfout. In zijn argumentatie betrekt hij namelijk, op de valreep, het bedrijfsleven. Want het bedrijfsleven is toch ‘juist zo tevreden’. Hij vergeet dat academici niet worden onderwezen omwille van de tevredenheid van het bedrijfsleven. Waar het nut en de noodzaak van de universiteit vroeger onbetwist was, en zij veel geleerden voortbracht die hun stempel drukten op de wereldgeschiedenis, lijkt het minder relevant te zijn geworden dat een universiteit bovenal een brede kennis en een kritische wetenschappelijke houding overbrengt op haar studenten. Het bedrijfsleven, de studiedruk en het scoren zijn daarentegen van bovengeschikt belang geworden. Dat, kan ieder historicus u vertellen, is nooit de opzet geweest van academisch onderwijs. Academisch denken impliceert immers geen commerciële geest; het impliceert oorspronkelijk die kritische houding, die alles-onderzoekende geest.
Juist in dat kader een mooie gelegenheid om dat stuk weer eens uit de kast te trekken. Juist daarom ook een mooie reden om nog eens het intellectueel faillissement onder de aandacht te brengen. Want dat faillissement heeft niks met de sharia te maken. Het trekt an sich ook geen vergelijking tussen Wilders en fascisme. Het is een alarmbel die, zoals een inbraakalarm een inbraak moet voorkomen, precies dat moet voorkomen dat in allereerste instantie onze universiteiten bedreigt: het einde van de kritische grondhouding en het begin van een nieuw soort beroepsopleiding.
Lees hier mijn stellingen tegen dat faillissement, die ik toentertijd symbolisch verspreidde onder het alias Maarten L (van Luther) en ik graag, net als hem, aan de deuren van mijn universiteit gespijkerd had.