De langstudeermaatregel staat op de agenda. Gisteren vulde mijn timeline op twitter zich er mee. Vanmorgen ging dat nog even door. En wat ik vind van die maatregel? Ik vind het vooral een keuze. Een politieke keuze die heel reëel is. Een kind van zijn tijd, maar tegelijkertijd ook een voorstel dat nog niet tot volle wasdom is gekomen. Misschien was het logisch geweest als men er eerst nog even iets langer over had nagedacht.
‘De afstudeerboete’, zoals deze maatregel door zo veel mensen is omgedoopt is punt van discussie. Iedereen is voor of tegen, en tegelijkertijd ook vaak allebei, afhankelijk van of de uitspraken in de kamer of in het verkiezingsprogramma worden gedaan. In essentie is het geen boete, maar een maatregel. Dat lijkt geneuzel in de kantlijn. Dat is het niet. Als je ouders je iedere week 20 euro zakgeld geven, en dat verlagen naar 10 euro, bijvoorbeeld omdat je bent gaan roken, dan is dat geen boete. In eerste instantie heb je immers niks. Zij besluiten jou 20, en later 10, euro te geven. Het is een lagere gift, maar daarom nog geen boete. Zo simpel is het. Nu begrijp ik dat zo’n verlaging wel kan voelen als een boete. Laat dat duidelijk zijn. Dat begrijp ik heel goed. Maar dat maakt het nog geen boete. Het is daarom raar dat de media zo consequent die term gebruiken. Jammer ook.
Onze politiek wil dat iedereen kan studeren. Daarom is er in Nederland een systeem bedacht, waarbij alle burgers aanspraak kunnen maken op studiefinanciering; Noem het zakgeld. Vervolgens heeft diezelfde politiek bedacht dat je, over een studie die in essentie vier jaar beslaat, maximaal zes jaar mag doen. Ik weet niet meer precies hoe lang ik over mijn studie heb gedaan, maar in essentie lijkt me dat helemaal geen rare gedachte. Immers: twee jaar uitloop moet voldoende zijn om een struikelvak als statistiek af te ronden en een resistentie voor alcohol te ontwikkelen. Zo is het. Een ‘bestuursjaar’ is daarmee weliswaar niet helemaal afgedekt, maar ergens zijn dat soort problemen, problemen die je opleiding of de instelling waar je je opleiding volgt op moet lossen. Dat is geen zaak van nationaal belang.
Is dit dan diefstal? Natuurlijk is dit geen diefstal. Als ik minder geld geef aan een goed doel, is dat ook geen diefstal. Ik kan mijn eigen geld niet stelen. Ik kan prioriteren. Dat is wat de overheid nu doet: prioriteren. Zij zegt met deze maatregel dat zij de eeuwige student niet eeuwig blijft sponsoren. Dat lijkt me evident.
Waarom is dit voorstel dan niet tot volle wasdom gekomen? Welnu; ik heb eigenlijk maar één heel goed motief waarom ik denk dat te kunnen beweren. Een motief dat ik zowat denk te kunnen vangen in 2 woorden: ‘terugwerkende kracht’.
Wanneer je besluit om de jaarlijkse last van iemand te verzwaren op basis van presteren is het wat mij betreft niet heel onlogisch om dat pas in te laten gaan bij mensen die dat al wisten voordat ze hun inzet konden bepalen. Deze keuze voelt een beetje als een potje poker waarbij je in de allerlaatste ronde, nadat iedereen zijn inzet heeft kunnen bepalen, nog even aangeeft dat de mensen die minder hebben dan two pair automatisch uit het spel liggen. Dat is niet fair. Neem de student die in zijn derde jaar van zijn studie zit, maar vorig jaar heeft besloten een jaar in de universiteitsraad te gaan zitten. Deze student heeft zijn studievertraging willens en wetens geaccepteerd, zonder op dat moment redelijkerwijs te kunnen weten welke consequenties daaraan verbonden zijn. Die consequenties, van zijn keuze gisteren, bepaalde men immers pas vandaag. Voor iemand die geen wet heeft overtreden is de straf dan al snel onredelijk zwaar.
Wat dat betreft is mijn advies vanzelfsprekend, maar helaas allerminst bindend. Los van de rechter die de wet moest toetsen en besloot dat 3000 euro een overbrugbare drempel moet zijn, waar ook van alles van te zeggen of te vinden is, valt er nu bovenal iets te zeggen van de redelijkheid van de terugwerkende kracht. Want als ik morgen de maximum snelheid aanpas, kan ik de mensen die gisteren te hard reden niet meer beboeten. Als ik nú zou besluiten om een straat af te sluiten voor doorgaand verkeer, kan ik de auto die al halverwege was toen ik het bord er neerzette niet straffen. En bij die logische redenering hoort de principiële uitspraak dat terugwerkende kracht in dit soort zaken niet bestaat. Dat het niet kan bestaan. En dat we deze aller redelijkste afstudeermaatregel dus pas in kunnen laten gaan bij de volgende lichting eerstejaars. C’est Ça.