Week zeven is pas net begonnen, maar 2013 is nu al het jaar van afscheid nemen geworden. De koningin van het Koninkrijk der Nederlanden, die ik omdat ik overtuigd republikein ben niet ‘onze koningin’ noem, maakte op 28 januari bekend afstand te doen van de troon. Dat was weliswaar een verrassing, maar geen wereldschokkend nieuws. Ook het ‘nieuws’ dat Wendy van Dijk meer tijd met haar kinderen gaat door brengen is niet van zulks aard, dat ik er ook maar een beetje van geschrokken ben. Schokkender is dan de mededeling van de Patriarch van het Westen dat hij zijn vadersrol neer zal leggen. Ik beken: dat had ik niet zien aankomen. Ook omdat ik niet geloof dat een mens kan besluiten om ineens geen vader meer te zijn.
Ik herinner me de velen discussies, in het oude pand van de Theologische Faculteit Tilburg aan de Academielaan te Tilburg, over de eventuele opvolger van Johannes Paulus II. En ja: daar werd ook (een enkele keer) Joseph Ratzinger genoemd. Een conservatief theoloog die dan toch tijdens de laatste stemronde in de Sixtijnse Kapel tot Paus werd verkozen. Het was in 2005. Amper acht jaar later vertrekt de weinig communicatieve Paus weer. De Paus is niet dood. Derhalve is het wat lastig in dit kader Shakespeare te parafraseren. Maar goed: De Paus vertrekt. Lang leve de Paus.
Toen het pausdom, kort na het jaar 100, zijn bestaansrecht verwierf, was het een ambt dat geacht werd naast kerkelijke macht ook wereldse macht tentoon te spreiden. Maar macht corrumpeerde en binnen enkele honderden jaren was de zetel van de paus er een voor profiterende adel en machtswellustige jongelingen. Tot er in 1046 werd ingegrepen en het misbruikte ambt langzaam maar zeker weer in aanzien werd hersteld. De macht van het pausdom werd bewezen, met het gehoor dat er werd gegeven aan de oproep tot kruistochten.
De macht van de paus bleef enige tijd praktisch onbetwist, maar met de kerkscheuring gevolgd door een grootschalige secularisatie werd het ambt in de kantlijn geplaatst. De pauselijke macht verwerd tot een hoofdzakelijk sociale invloed. Nog altijd heeft de paus weinig tot geen wereldlijke macht, maar kan hij via zijn gelovige kring veel indirecte macht uitoefenen. Over de eeuwen heen bekeken is de macht van de paus nu allerminst op een laagste punt, maar van een hoogtepunt is op geen enkele manier sprake. De Paus heeft niet meer de invloed zoals in de tijd van Urbanus II het geval was. Kruistochten zijn ook niet meer van deze tijd. Meer dan ooit is de Paus voornamelijk het hoofd van de Katholieke Kerk. Een kerk met ongeveer een miljard aanhangers.
Maar de macht en de geloofwaardigheid van het pauselijk ambt nemen, door een heftig verzet tegen o.a. anticonceptie maar ook de terughoudende rol bij het misbruikschandaal, alleen maar af. Zoals de Elsevier zo treffend omschreef, verwijzend naar Paus Benedictus XVI: ‘Hij had te weinig uitstraling om gelovigen te laten warmlopen voor de roomse zaak; hij was eigenlijk te oud; hij was te veel een geleerde en een solist en te weinig een manager die greep kon krijgen op de intriges binnen de wanordelijke bureaucratie van het Vaticaan.’ Zo blijft er weinig over van de eens zo grote wereldse macht die via het pauselijke ambt bij de kerk lag. Wat dat betreft, ook in het licht van enkele grote interne (vaticaan)affaires, is de keuze van Benedictus XVI een hele begrijpelijke. Maar: Pausen treden niet af. Pausen sterven in het ambt; in het harnas. Uiteindelijk kiest de 86-jarige (tussen)Paus toch eieren voor zijn geld. Hoe een mooi moment, zo vlak voor Pasen.
Rest ons de vraag wie er in 2013 nog meer afscheid van ons gaan nemen. Tegen beter weten in kijk ik nog dagelijks naar De Wereld Draait Door in de hoop dat enkele tafelheren en –dames hun vroegtijdig aftreden bekend zullen maken. ‘Niet omdat het lichaam, maar omdat de geest het niet (meer) toelaat.’ Voor nu wens ik de koningin, Wendy van Dijk en Paus Benedictus XVI, een drietal waarvan ik niet dacht ze ooit in één zin te noemen, een goed pensioen toe. In alle gezondheid, deo volente.
Lees ook: Het Pausdom (door de eeuwen)