Generaties gaan, generaties komen

Er veranderde iets deze week.
 
Ik heb inmiddels in mijn leven een hele reeks uitvaarten mogen meemaken. Niet alleen van familie of vrienden. Het is zo’n tien jaar geleden dat ik voor het eerst een uitvaart bezocht in het kader van mijn studie. Ik zat toen, in een kerk vlakbij de westermarkt in Tilburg, met een kladblok in mijn hand, op de achterste rij van een uitvaart van iemand die ik niet kende. De familie was op de hoogte, was mij op voorhand verzekerd. De blikken deden anders vermoeden. En ik analyseerde de uitvaart. In de collegezalen werd het ritueel ontleed tot haar kern: een rite de passage voor de overlevenden. Want, zo concludeerden wij daar in die collegebanken samen, veel meer dan de overledene waren de overlevenden maatgevend voor wat betreft de vorm, de tekst, de invulling. In overleg met de voorganger uiteraard. Binnen de muren van het crematorium was de Dela die voorganger.
 
Jarenlang kleurde het mijn beleving van de uitvaart. Ik analyseerde haar, zelfs toen we afscheid namen van een goede vriendin, en beoordeelde stilzwijgend haar sterke en zwakke kanten. In de auto, op weg naar huis, overvoedde ik mijn vrouw dan met alles dat mij uit mijn studietijd was bijgebleven. Overgoten met een persoonlijk sausje uiteraard.
 
Er veranderde iets deze week.
 
De laatste zus van mijn oma is overleden. Iedereen zal die zin op zijn eigen manier lezen. In mijn familie is de band met de broers en zussen van oma nooit heel diepgaand of emotioneel geweest. We zagen ze op verjaardagen. Ik kende ze bij naam. In ieder geval aan mijn moeders kant. Daar bleef het eigenlijk wel bij. Op het sterfbed van oma sloeg ik een laatste ontmoeting tussen zussen gade. Het verdriet in die ogen, zou ik later nooit meer helemaal los kunnen laten. Tante Wies ging daarna weer naar huis. Oma zou vertrekken om nooit meer thuis te komen. Die ontmoeting zorgde er voor dat ik er extra door geraakt werd toen ik hoorde dat ze overleden was. De zus van mijn oma was, nota bene op exact dezelfde dag als haar liefhebbende man, overleden.



En ik ging naar de uitvaart. Het crematorium in Tilburg is in feite een prima plek voor een uitvaart: al vanaf en inclusief de parkeerplaats is alles aan de plek bruin, grauw en deprimerend. Al vanaf het moment van uitstappen bepaalt daar dan ook doorgaans de dodenmars mijn ritme. En met het binnenkomen van de wachtruimte, die vrij letterlijk doet denken aan de wachtruimte van een net iets te dure tandarts, begint doorgaans mijn analyse van het ritueel. Ik beoordeel kleding, foto-gebruik, muziek, ja zelfs de speeches van de nabestaanden. En ik ben niet vergevingsgezind. Ik ben niet vriendelijk in mijn kritiek. Ik beoordeel de uitvaart dan doorgaans alsof ik net naar het nieuwe stuk van de Verleiders ben geweest.
 
Er veranderde iets deze week.
 
Ik liep de wachtruimte binnen en viel eventjes stil. Ik keek om me heen. Mijn moeder stond naast me. Mijn vader stond ergens schuin voor. Verderop in de ruimte ooms en tantes, waarvan ik een enkeling meer als vriend beschouw dan als familie. De dodenmars werd langzaam aan vervangen door de stem van mijn oma die in mijn hoofd welhaast dwingend Prediker leek te reciteren. ‘Generaties gaan, Generaties komen.’ Mijn oma’s gezin, het gezin Stabel uit Goirle: het is niet meer. En met het uitchecken van Tante Wies is een hele generatie voor mij definitief uitgecheckt. En terwijl ik me dat realiseerde, keek ik nog eens naar mijn vader, mijn moeder, die ooms en tantes… en ik bedacht me welhaast schaamtevol hoe die generatie nu voor aan in de rij staat. In de rij waar niemand echt staan wil. In de rij waar oma stond, en tante Wies. In de rij voor het uitchecken. In de rij van het weggaan en nooit meer thuis komen. En de eerste traan die daar die ochtend over mijn wang rolde, die rolde in de naam van hen. Want er veranderde iets deze week. En een uitvaart zal nooit meer hetzelfde voor mij zijn.