Op 4 juni zijn we teruggekomen uit Krakau. We waren daar een paar dagen, Marloes en ik. In eerste instantie alleen omdat we auschwitz een keer wilden zien. Het werd veel meer dan dat. Krakau is een mooie stad. Een stad die leeft, meer dan je dat misschien zou verwachten. Een stad met een enorme hoeveelheid leuke terrasjes; een enorme hoeveelheid leuke eettentjes ook. We hebben genoten. Genoten van de zoutmijn, van de fabriek van Oskar Schindler, die tegenwoordig ingericht is als museum dat moet herinneren aan de Duitse bezetting van de stad.
Op onze eerste dag bezochten we het kasteel, dat middenin de stad ligt, op de heuvel Wawel. De heuvel ligt op de oever van de Wisła, en erop bevinden zich een paar fantastisch mooie historische gebouwen. De kathedraal en het koninklijk paleis bezochten we.
Ook bezochten we de Joodse wijk, Kazimierz, ooit een aparte stad. Kazimierz was lange tijd een veilige plek voor de Joden uit heel Europa, en juist daarom een centrum voor de moderne Joodse diaspora. Tijdens de tweede wereldoorlog zijn de Joodse bewoners van de wijk grotendeels uitgeroeid. In 1938 woonden er ongeveer 60.000 joden in Krakau. Tien jaar later, in 1948 waren er nog minder dan 6.000 over.
In dat kader alleen al, was een bezoek aan auschwitz logisch. Auschwitz was het grootste van alle Duitse concentratiekampen. Er werden tijdens de oorlog ongeveer 1,3 miljoen mensen gedeporteerd naar het kamp. Ongeveer 200.000 overleefden het. Het merendeel vond de dood in de gaskamer, waarvan nu hoofdzakelijk stapels stenen over zijn: de Duitsers vernietigde ze voordat het Rode Leger het kamp binnenviel. Ze vernietigde meer. Ze vernietigde de eigenwaarde van alle mensen die de metalen poorten passeerden. Ze vernietigde beschaving; vernietigde vertrouwen. Vernietigde ook de vanzelfsprekendheid van de redelijke mens.
En wij liepen daar, op 3 juni 2011, tussen een enorme mensenmassa, maar vooral tussen de gebouwen zoals ze er toen ook stonden. Rij naar rij stenen barakken waar mensen sliepen, waar experimenten werden uitgevoerd en waar mensen werden geëxecuteerd of werden vergast. Een onwerkelijk geheel.
Een onwerkelijke belevenis. Een nachtmerrie waaruit de wereld niet meer ontwaken kan. Een nachtmerrie zonder wakker worden.